وصف آسمانها خداى تعالى گويد : « بيافريد هفت آسمان را تو بر تو » ( 67 : 3 ) پس خبر داد كه بعضى آسمانها بر روى بعضى قرار دارند . و كلبى بر آن است كه آسمانها را بر روى زمين قرار داد به گونهء قبه‌اى كه كرانه‌هاى آن به زمين چسبيده باشد . و مادام كه تخصيص راستين و تبيين نيامده باشد ، بهتر همان است كه سخن خداى را پيروى كنيم . و وهب از سلمان فارسى رحمه الله روايت كرده است كه خداى آسمان اول را از زمرد سبز آفريد و آن را برقع ناميد و آسمان دوم را از سيم سپيد و آن را به فلان نام خواند و آسمان سوم را از ياقوت آفريد ، تا آنجا كه هر هفت آسمان را نام برد و اينكه هر كدام از چه گوهرى است . از ابن عباس ( رض ) روايت شده است كه گفت : آسمان اول از مرمر سپيد است و سبزى آن از سبزى كوه قاف است . و روايت كرده‌اند كه آسمان موجى است نگهداشته ( مكفوف ) . قدما در باب آسمان اختلاف كرده‌اند ، پس گروهى گفته‌اند كه گوهر آسمان از آهن است و بعضى گفته‌اند كه جوهرى است صلب [ 1 ] و به آتش جامد شده است تا به گونهء يخ درآمده است . بعضى برآنند كه اصل آن از گوهرى است آتشين . بعضى برآنند كه از گوهرى است مركب از گرم و سرد . بعضى برآنند كه دودى است از بخار آب كه فشرده و انبوه شده است . بعضى آن را گوهرى بيرون از سرشت طبايع مىدانند . و همگان آسمانها را افلاك مىخوانند . آنچه اعتقاد بدان مناسبتر است اين است كه آسمان جوهر گونه‌اى است و اگر نه اين بودى اعراضى از قبيل سياهى شب و سبزى را پذيرا نمىشد . اختلاف قدما در اين باب خود گواهى است بر قصور فهم ايشان از شناخت آن . روايات اهل اسلام موجب اعتقاد نيست تا آنگاه كه اجماع يا گواهى نصّى از كتاب ، يا خبر پيامبرى راستگوى - كه با معجزات باهره تأييد شده باشد - همراه آن گردد . مگر اينكه توافقى در نامها باشد و نه در معانى ، چرا كه اجسام فرودين با اجسام علوى اختلاف دارند . و اميّة بن ابى الصلت آسمان را ، از جهت رنگش ، به شيشه تشبيه كرده است و اين از هيچ يك از فلاسفه يا اهل كتاب روايت نشده است : « برقع [ 2 ] » در حالى كه فرشتگان پيرامونش را گرفته‌اند / چنان است كه گويى

--> [ 1 ] صلابت : چسبندگى اجزاى جسم به گونه‌اى كه تفكيك آنها دشوار باشد . الحدود و الحقايق ، علم الهدى ، ص 164 . [ 2 ] برقع نام آسمان است .